M01: Market Organization and Structure

Nguồn: SAPP Slide 2026, trang 2–55 LOS: 1.a–1.l

LOS 1.a — Chức năng của Hệ thống Tài chính

Hệ thống tài chính thực hiện ba chức năng chính:

1. Tiết kiệm, vay mượn, đầu tư, quản lý rủi ro — Cho phép các chủ thể (cá nhân, doanh nghiệp, chính phủ) tiết kiệm và vay tiền, huy động vốn cổ phần, đầu tư, quản lý rủi ro và giao dịch tài sản
2. Xác định lãi suất cân bằng — Xác định tỷ suất sinh lợi giúp cân bằng tổng tiết kiệm với tổng đi vay
3. Phân bổ vốn hiệu quả — Dẫn vốn đến những nơi có năng suất cao nhất (allocational efficiency)

LOS 1.b — Phân loại Thị trường

Thị trường có thể được phân loại theo nhiều chiều:

LOS 1.c — Các loại Tài sản

Chứng khoán (Securities)

• Fixed-income: Trái phiếu, kỳ phiếu, commercial paper — cam kết hoàn trả tiền vay
• Equity: Cổ phiếu thường, cổ phiếu ưu đãi — quyền sở hữu
• Pooled investments: Quỹ tương hỗ (mutual funds), ETF, hedge funds, asset-backed securities

Tiền tệ (Currencies)

• Ngoại hối được giao dịch trên thị trường spot và forward

Hợp đồng (Contracts)

• Forward contracts: Tùy chỉnh, giao dịch OTC, nghĩa vụ mua/bán tại ngày trong tương lai
• Futures contracts: Chuẩn hóa, giao dịch trên sàn, là dạng forward được chuẩn hóa
• Swap contracts: Chuỗi các forward contracts (ví dụ: interest rate swap, currency swap)
• Option contracts: Quyền (không phải nghĩa vụ) mua (call) hoặc bán (put) tại một mức giá xác định

Hàng hóa (Commodities)

• Kim loại quý, năng lượng, nông sản — giao dịch qua hợp đồng spot hoặc phái sinh

Tài sản thực (Real Assets)

• Bất động sản, thiết bị, cơ sở hạ tầng — thường kém thanh khoản

LOS 1.d — Trung gian Tài chính

LOS 1.e — Vị thế: Long vs Short

• Long position: Sở hữu tài sản; lợi nhuận khi giá tăng
• Short position: Bán tài sản đi vay; lợi nhuận khi giá giảm; phải hoàn trả tài sản sau đó

Quy trình Short Selling

1. Vay chứng khoán từ người cho vay
2. Bán chứng khoán vay được trên thị trường
3. Ký gửi tiền thu được cộng với margin cho người cho vay
4. Mua lại chứng khoán sau đó để hoàn trả

Rủi ro: Short selling có tiềm năng thua lỗ không giới hạn về mặt lý thuyết (giá có thể tăng vô hạn)

LOS 1.f — Đòn bẩy và Margin

Leverage Ratio

$\text{Leverage ratio}=\frac{1}{\text{Margin requirement \%}}$

• Nếu margin = 50%, leverage = $\frac{1}{0.50}=2\times$

Return on Margin (Leveraged Return)

$r_{\text{margin}}=r_{\text{asset}}\times \text{Leverage ratio}=\frac{r_{\text{asset}}}{\text{Margin \%}}$

Margin Call Price (Long Position)

$P_{\text{margin call}}=P_0\times \frac{1-\text{Initial margin}}{1-\text{Maintenance margin}}$

Trong đó:

• $P_0$ = giá mua ban đầu
• Initial margin = vốn chủ sở hữu ban đầu / tổng giá trị vị thế
• Maintenance margin = tỷ lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu được yêu cầu

Margin Call Price (Short Position)

$P_{\text{margin call}}=P_0\times \frac{1+\text{Initial margin}}{1+\text{Maintenance margin}}$

LOS 1.g — Lệnh giao dịch và Hướng dẫn

Lệnh giao dịch chứa ba loại hướng dẫn:

1. Execution instructions — Cách giao dịch (market order, limit order, v.v.)
2. Validity instructions — Thời gian lệnh có hiệu lực (day order, GTC, IOC, FOK)
3. Clearing instructions — Cách thanh toán bù trừ (tài khoản nào, custodian, phương thức thanh toán)

LOS 1.h — Market Orders vs Limit Orders

Các loại lệnh đặc biệt

• Stop order (stop-loss): Trở thành market order khi đạt đến stop price
• Stop-limit order: Trở thành limit order khi đạt đến stop price

LOS 1.i — Primary vs Secondary Markets

Primary Markets (Phát hành mới)

• IPO (Initial Public Offering): Phát hành lần đầu ra công chúng; được bảo lãnh phát hành bởi ngân hàng đầu tư
• Seasoned offering (SEO / follow-on): Phát hành cổ phiếu bổ sung của công ty đã niêm yết
• Private placement: Bán cho nhà đầu tư có đủ điều kiện/tổ chức; ít quy định hơn, chi phí thấp hơn
• Shelf registration: Được phê duyệt trước để phát hành chứng khoán theo thời gian (tối đa 2–3 năm)
• Rights offering: Cổ đông hiện hữu được quyền mua cổ phiếu mới với giá chiết khấu

Secondary Markets

• Giao dịch chứng khoán đã phát hành giữa các nhà đầu tư
• Cung cấp thanh khoản và price discovery
• Công ty phát hành KHÔNG nhận tiền thu được

LOS 1.j — Cấu trúc Thị trường

Quy tắc khớp lệnh trong Order-Driven Market

• Price priority: Giá tốt nhất được khớp trước
• Time priority (display priority): Lệnh đặt trước tại cùng mức giá được khớp trước

LOS 1.k — Hệ thống Tài chính Hoạt động Tốt

Một hệ thống tài chính hoạt động tốt cần:

• Có giá informationally efficient (phản ánh thông tin sẵn có)
• Cung cấp thị trường operationally efficient (chi phí giao dịch thấp)
• Đạt được triển khai vốn allocationally efficient (vốn được phân bổ đến nơi có giá trị sử dụng cao nhất)
• Đảm bảo complete markets (có đầy đủ công cụ cho mọi giao dịch mong muốn)

LOS 1.l — Mục tiêu của Quy định Thị trường

Các mục tiêu quy định chính:

1. Bảo vệ nhà đầu tư khỏi gian lận, thông tin sai lệch và các hành vi không công bằng
2. Đảm bảo sự công bằng, hiệu quả và minh bạch của thị trường
3. Giảm thiểu rủi ro hệ thống trong hệ thống tài chính

Các cơ quan quản lý bao gồm:

• Cơ quan chính phủ (SEC, FCA, SFC)
• Tổ chức tự quản (SROs) — sàn giao dịch, FINRA
• Các nhóm ngành thiết lập tiêu chuẩn và thông lệ tốt nhất