Mediation và Moderation trong SEM — Hướng dẫn chi tiết

Sử dụng trong vault: Paper #08 (mediation), Paper #10 (mediation + moderation)

1. Phân biệt Mediation vs. Moderation

Mediation (Trung gian): “Tại sao X tác động Y?”

X ────→ M ────→ Y
       (qua M)

"X tác động Y THÔNG QUA M"
M là CƠ CHẾ truyền tải tác động

Ví dụ: SC Integration → FSMS → Financial Performance

SC Integration cải thiện FSMS → FSMS dẫn đến financial performance
FSMS là cơ chế (mechanism) truyền tải

Moderation (Điều tiết): “Khi nào X tác động Y mạnh/yếu?”

          W (moderator)
          │
          ▼
X ───────→ Y
  (mức độ thay đổi tùy W)

"Mối quan hệ X→Y PHỤ THUỘC vào W"
W THAY ĐỔI CƯỜNG ĐỘ (hoặc hướng) tác động

Ví dụ: IT Infrastructure → Financial Performance, moderated by FSMS ecosystem

Ecosystem mạnh → IT đầu tư → returns cao
Ecosystem yếu → IT đầu tư → returns thấp

Bảng so sánh nhanh

	Mediation	Moderation
Câu hỏi	Tại sao? Qua cơ chế nào?	Khi nào? Trong điều kiện nào?
Biến trung gian	M nằm giữa X và Y	W nằm bên ngoài X→Y
Tác động	M truyền tải	W thay đổi cường độ
Phân tích	Indirect effect, bootstrapping	Interaction term (X×W)
Biểu đồ	Không cần	Simple slopes plot

2. Mediation — Cách phân tích

Phương pháp hiện đại: Bootstrapping (Preacher & Hayes)

Step 1: Tính Total Effect (c)
        X ──c──→ Y

Step 2: Tính Direct Effect (c') và Indirect Effect (a×b)
        X ──a──→ M ──b──→ Y
        X ──c'──→ Y

Step 3: Bootstrap 5,000-10,000 lần
        → 95% CI cho indirect effect (a×b)
        → Nếu CI không chứa 0 → mediation significant

Step 4: Loại mediation
        • Full mediation: c' không significant (indirect chiếm hết)
        • Partial mediation: c' vẫn significant (cả direct lẫn indirect)

Báo cáo kết quả

Chỉ số	Paper #10
Total effect (c)	β = …
Direct effect (c’)	β = …
Indirect effect (a×b)	β = …
95% CI	[LL, UL] (không chứa 0 → significant)
% mediated	37% (indirect/total)
Loại	Partial mediation

⚠️ KHÔNG dùng phương pháp cũ

Baron & Kenny (1986) 4-step: Quá bảo thủ, thiếu power → outdated
Sobel test: Giả định normal distribution cho indirect effect → sai
Dùng bootstrapping — tiêu chuẩn hiện đại (2020+)

3. Moderation — Cách phân tích

Step-by-step

Step 1: Mean-center X và W (trừ mean)
        → Giảm multicollinearity

Step 2: Tạo Interaction Term
        X×W = X_centered × W_centered

Step 3: Regression / SEM
        Y = β₁X + β₂W + β₃(X×W) + ε
        → Nếu β₃ significant → moderation exists

Step 4: Vẽ Simple Slopes Plot
        → High W (+1 SD): X → Y mạnh
        → Low W (-1 SD): X → Y yếu

Ví dụ từ Paper #10

              FSMS Ecosystem (W)
                    │
         ┌──────────┴──────────┐
         │ High ecosystem      │ Low ecosystem
         │                     │
IT ──→ SFP (mạnh)     IT ──→ SFP (yếu/giảm dần)

β₃ (interaction) = significant
→ FSMS ecosystem MODERATE quan hệ IT → SFP

4. Mediated Moderation & Moderated Mediation

Moderated Mediation (Paper #10 dùng)

“Indirect effect (X → M → Y) thay đổi tùy theo W”

X ──a──→ M ──b──→ Y
              ▲
              │
              W

Indirect effect (a×b) khác nhau ở High W vs. Low W

Mediated Moderation

“Moderation effect (X×W → Y) được truyền tải qua M”

X×W ──→ M ──→ Y

5. Lỗi phổ biến cần tránh

Nhầm mediation với moderation — mediation = “qua đâu?”, moderation = “khi nào?”
Dùng Baron & Kenny cho mediation — outdated, dùng bootstrapping
Không mean-center khi tạo interaction term → multicollinearity
Không vẽ simple slopes plot cho moderation → reviewer sẽ yêu cầu
Claim causality từ cross-sectional data → chỉ nói “indirect effect” không nói “mechanism”
Quên báo cáo CI cho indirect effect

Wiki Hub

Explorer

Mediation và Moderation trong SEM